Sông Hậu, Cù lao Mỹ Hòa Hưng và Thành phố Long Xuyên

Tóm tắt. Đoạn chảy qua cù lao Mỹ Hòa Hưng và Thành phố Long Xuyên là đoạn cuối của sông Hậu trước khi nó đi vào địa bàn của tỉnh Đồng Tháp, Thành phố Cần Thơ, … rồi ra Biển Đông với ảnh hưởng của triều mạnh dần khi dòng chảy càng tiến gần biển. Theo dõi diễn biến theo chiều ngang và theo chiều đứng của đoạn sông Hậu, của đường bờ, đưa ra những nhận xét, thảo luận, đề xuất và kiến nghị vì sự phát triển bền vững có ý nghĩa đối với An Giang và đối với đồng bằng sông Cửu Long là nội dung của bài viết.

Hành trình của sông Hậu qua địa bàn và những đổi thay

Sau khi qua thị trấn An Châu (huyện Châu Thành) sông Hậu phân ra hai nhánh bao quanh Cù lao Mỹ Hòa Hưng. Nhánh hữu ngạn đi theo hướng Tây Nam, qua các phường Bình Đức, Bình Khánh, Mỹ Bình, Mỹ Long của Thành phố Long Xuyên (sau đây gọi là nhánh Tây Nam). Nhánh tả ngạn chảy theo hướng Đông (sau đây gọi là nhánh Đông), một bên qua các xã Nhơn Mỹ, Long Giang, Long Kiến, An Thạnh Trung, Hòa Bình (huyện Chợ Mới) và một bên là Mỹ Hòa Hưng.

Hai nhánh hợp nhất lại tại khu vực ngã ba Cồn Phó Ba, đầu ra của Kênh Rạch Giá – Long Xuyên và đối diện là bến phà An Hòa xã Hòa Bình. Sau đó sông Hậu xuôi Nam, bên hữu ngạn là các phường Mỹ Phước, Mỹ Quý, Mỹ Thới và Mỹ Thạnh, và bên tả ngạn là xã Hòa Bình và xã Hòa An (huyện Chợ Mới).

Hình 1 bên trái là đoạn trên, từ đầu cù lao Mỹ Hòa Hưng đến nơi hợp lưu, bên phải là đoạn dưới từ Cồn Phó Ba đến ranh giới An Giang – Đồng Tháp. 

Dịch chuyển theo chiều ngang, trên bề mặt ở đoạn trên

Theo dõi đoạn trên và cù lao Mỹ Hòa Hưng qua ảnh vệ tinh trong 41 năm (1979 – 2020) cho thấy có một sự dịch chuyển theo chiều ngang, trên bề mặt, khá hiếm thấy về tốc độ và cường độ. 

Trong Hình 2, (A, B, C) lần lượt là ảnh vệ tinh Landsat các năm 1979, 1989 và 2020 vào giữa mùa khô. (D) là ảnh chập hai ảnh 1989 và 2020 trên nền ảnh năm 1989.

+ Nhận xét đầu tiên từ so sánh (A) và (B) là trong vòng 10 năm (1979-1989), có ít nhất bốn thay đổi nhìn thấy rõ:

(1) Cửa vào của sông Hậu hẹp lại;

(2) Hai bãi bồi được hình thành ở cuối nhánh Đông;

(3) Bờ phía Đông cù lao Mỹ Hòa Hưng và bãi bồi đến Cồn Phó Ba biến dạng. Nhánh Đông hẹp lại, lồi phía bờ tả ngạn (xã Hòa Bình) và lõm về phía Mỹ Hòa Hưng.

(4) Đô thị hóa Long Xuyên hướng ra bờ sông Hậu, một bãi bồi đến năm 1979 vẫn còn cách Mỹ Long một dòng sông đến năm 1989 hầu như đã gắn vào đất liền.

+ Trong 31 năm tiếp theo (1989 – 2020), nhận xét thứ hai từ so sánh (B) và (C) và (D) (hình chập hai ảnh này) là hai nhánh sông Hậu và cù lao Mỹ Hòa Hưng dịch chuyển nhanh và mạnh theo hướng Đông.

(1) Cửa vào của hai nhánh sông Hậu tiếp tục hẹp lại bởi (2) và (3).

(2) Ở nhánh Đông, bờ trái được bồi dọc dài từ xã Nhơn Mỹ qua xã Long Giang, đến xã Long Kiến (huyện Chợ Mới);

(3) Nhánh Tây Nam dịch chuyển sang hướng Đông bởi bờ hữu ngạn được bồi (5) và bờ tả ngạn bị xóa sổ (6);

(4) Một cù lao nhỏ ở cuối nhánh Đông được hình thành chia nhánh này thành hai phân nhánh, một rẽ ngoặc, bọc theo xã An Thạnh Trung, một chảy qua vị trí (7) đã bị xóa sổ hoàn toàn. Xu hướng dòng chảy của nhánh Đông giữa xã Hòa Bình và Cù lao hẹp lại và uốn cong, đã nhận thấy giai đoạn (1979-1989), tiếp tục diễn ra.

(8) Ở Tây Nam Cù lao, dãi đất bồi (8) bị xóa sổ, chỉ còn lại Cồn Phó Ba ở cuối. Trong khi đó dọc bờ Nam của Cù lao được bồi (9) chỉ cách Cồn Phó Ba một lạch nhìn thẳng qua Kênh Cầu Quay và nối thông hai nhánh Đông và Tây Nam.

(10) Bãi bồi đã gắn liền vào phường Mỹ Long. Cục diện của sông Hậu hợp nhất tại Mỹ Long và Hòa Bình (Chợ Mới) phía bờ đối diện thay đổi nhiều so với trước. Các yếu tố này sẽ tác động lên phần dưới của đoạn sông Hậu sau hợp nhất.

Những nhận xét trên đây được xác nhận khi nhìn cận cảnh nửa trái và nửa phải Cù lao cùng với ảnh vệ tinh các năm trung gian 2007 và 2018. Hình 3, 4, 5.

Nguồn ảnh vệ tinh: Google Earth

Các ảnh vệ tinh trong các Hình 3, 4, 5 được lựa chọn, ngoài yếu tố thời điểm trung gian còn để bổ sung thông tin về dòng chảy và thủy văn. Sự hiện diện của nhiều nhà lồng nuôi cá bè tại Cù lao Mỹ Hòa Hưng cần được ghi nhận và suy nghĩ về tác động.

Khu vực hợp lưu hai nhánh sông Hậu 

Hình 6a là ảnh chập hai ảnh vệ tinh ngày 16/01/1989 và ngày 07/02/2020 tại khu vực hợp lưu giữa hai nhánh Đông và Tây Nam sau khi chúng chảy bao quanh cù lao Mỹ Hòa Hưng. Tham dự vào hợp lưu, ngoài hai nhánh Đông và Tây Nam, còn có Kênh Rạch Giá – Long Xuyên và Kênh Cầu Quay trổ ra và cắt ngang sông Hậu.

Hình 6b là khu vực hợp lưu ngày 13/10/2018 (mùa lũ). Hình 6c là khu vực hợp lưu ngày 07/03/2019 (giữa mùa khô). 

Đoạn sông Hậu từ hợp lưu đến ranh giới An Giang – Đồng Tháp

Đoạn này được thể hiện trong Hình 7 vào hai thời điểm, ngày 16/01/1989 và ngày 07/02/2020, và ảnh chập 7C.  

+ Nhận xét thứ ba: Tác nhân của các biến đổi tại khu vực hợp lưu và sau đó trong đoạn dưới mang nặng dấu ấn từ con người trong phát triển đô thị Thành phố Long Xuyên mà một hướng là lấn sông. Vấn đề môi trường nước trong các kênh rạch của Thành phố là một nguy cơ tiềm ẩn cần đươc quan tâm đúng mức.

(1) Do có một bãi bồi ở cửa ra của Kênh Rạch Giá – Long Xuyên, có trước năm 1979 và nay đã gắn liền vào phường Mỹ Long nên sau khu vực hợp lưu dòng, bề rông sông Hậu bị co hẹp (Hình 7A và 7C). 

(2) Việc co hẹp bề rộng sông kéo dài sang các phường Mỹ Phước, Mỹ Quý và sẽ tiếp tục bồi lắng đến đầu Kênh Hội đồng (Mỹ Quý). Đến ranh giữa Mỹ Quý và Mỹ Thới chiều ngang sông Hậu, ở thời điểm hiện nay, là rộng nhất vì sau đó co hẹp lại dần cho đến phà Vàm Cống (cũ), phường Mỹ Thạnh.

(3) Bên phía bờ tả ngạn, sau điểm hợp lưu, từ xã Hòa Bình đến xã Hòa An, bờ sông bị bào mòn.

(4) Việc bồi lắng tự nhiên và đô thị hóa lấn sông hàm chứa nguy cơ làm tắt nghẽn sự trao đổi nước giữa các kênh rạch (như Rạch Tám Bót, Kênh Hội đồng, …) với sông Hậu. Mặt khác biên độ triều tại Long Xuyên bình quân vào khoảng từ 3 đến 3,5 mét. Nước thải từ chợ, các nhà máy thủy sản, … đổ ra sông Hậu không thông qua xử lý là một nguy cơ tiềm ẩn đối vói môi trường nước cần được cảnh báo.

Biến đổi theo chiều thẳng đứng và những vấn đề liên quan 

Dọc theo đoạn sông Hậu chảy qua Cù lao Mỹ Hòa Hưng và Thành phố Long Xuyên có 9 mặt cắt được chọn và vị trí được ghi trong Hình bên trái.

Số liệu về bề mặt và lòng sông được Sở Tài nguyên và Môi trường An Giang đo đạc từ năm 2016 đến nay, mỗi năm hai đợt, đợt 1 vào tháng 4 (cuối mùa khô) và đợt 2, tháng 11 (đầu mùa khô năm sau).

Số liệu về bề rộng, đáy sâu nhất của các mặt cắt (*24, 25, 26, 27, 28, 29, 30), (*VCH) và (*MyB) đo đợt 1/2020, được trình bày trong Bảng 1

+ Nhận xét thứ tư: nếu nhánh Đông năm 1979 rộng hơn nhánh Tây Nam ở đầu Cù lao thì hiện nay hẹp hơn (390/630 mét, bằng 61,9%) và cạn (nông) hơn (-12,2 / -20 mét, bằng 61%). Hình 8a, 8b.  

+ Nhận xét thứ năm: sạt lở ở Vàm Cái Hố và ở cuối xã An Thạnh Trung là đúng quy luật.

Chảy đến cuối xã Long Kiến, trước khi đến xã An Thạnh Trung (huyện Chợ Mới) nhánh Bắc lại chia ra hai phân nhánh, chảy quanh một cù lao được hình thành sau năm 1979 và liên tục biến đổi (Hình 4, 5). Hai phân nhánh hợp lưu ở cuối cù lao nhỏ này.

Hình 9a là mặt cắt phân nhánh Bắc tại Vàm Cái Hố (*vch). Hình 9b là mặt cắt nhánh Đông sau khi hai phân nhánh hợp lưu tại cuối xã An Thạnh Trung, đầu xã Hòa Bình (*28). Trong cả hai mặt cắt, vách đứng, dòng chảy ép sát bờ An Thạnh Trung. Dòng chảy tại (*28) vừa dịch chuyển vừa xoáy thể hiện trong Hình 9c. Sạt lở tại Vàm Cái Hố và tại An Thanh Trung là phù hợp với quy luật. 

+ Nhận xét thứ sáu: Những biến động trong hai mặt cắt tại Bình Đức và Bình Khánh, dợt đo 1/2020 có phải là sản phẩm của dòng chảy?

Trong Hình 10 và Hình 11 là hai mặt cắt (*26), (*27) tại phường Bình Đức và phường Bình Khánh trên nhánh Tây Nam. 

a

Đợt 1/2020 đáy sông ở mặt cắt Bình Đức có độ sâu -25 mét không thay đổi từ khoảng cách 100 mét đến 270 mét cách bờ Bình Đức. Tiêp theo là một bậc thang khác ở độ sâu -20 mét và sau đó vách có dạng tuyến tính đến 0 mét ở bờ Mỹ Hòa Hưng.

Mặt cắt (*26) tại Bình Đức đợt đo 1/2020 khó có thể là sản phẩm của dòng chảy tự nhiên. Có vẽ mặt cắt đã được nạo vét bằng cơ giới, điều cần được xác minh. Tuy nhiên điều quan trọng còn là hệ quả trên mặt cắt tiếp theo.

Ở mặt cắt Bình Khánh (*27), đáy sông đo đợt 1/2020 khác nhiều so với các năm 2018 và 2019, Hình 11. Có hai rãnh sâu cách bờ Bình Khánh từ 55 mét đến 190 mét, ngăn cách nhau bởi một gờ ở giữa. Rãnh thứ nhất gần bờ, sâu -23,4 mét, rộng 30 mét. Rãnh thứ hai sâu -23,7 mét rộng khoảng 40 mét. Khác biệt về độ sâu đáy khá lớn hình thành chỉ trong vòng 6 tháng từ đợt đo 2/2019 cần được làm rõ. Từ đâu có hai lạch sâu này; có liên quan gì đến nhận xét về đáy sông ở mặt cắt (*26) không?

+ Nhận xét thứ bảy: Những biến đổi từ Kênh Cầu Quay trổ ra sông Hậu

Đầu thế kỷ XIX Kênh Rạch Giá – Long Xuyên đã được Thoại Ngọc Hầu đào nối sông Long Xuyên đến Rạch Giá.

Cuối thế kỷ XIX, chính quyền thuộc địa đã cho đào Kênh Cầu Quay nối thẳng Kênh Rạch Giá – Long Xuyên với sông Hậu nhằm rút ngắn khoảng cách đường thủy từ sông Hậu đi Thoại Sơn và đến điểm cuối Rạch Giá. Hiện nay có vẻ Kênh trở nên thông dụng cho vận tải thủy.

Trao đổi nước giữa Kênh Rạch Giá – Long Xuyên với sông Hậu qua Kênh Cầu Quay dược thể hiện qua Hình 12a, 12b (mùa nước lũ, nước từ sông Hậu chảy vào Kênh) và Hình 12c (cuối mùa khô, nước từ Kênh đổ ra sông Hậu). Các Hình 12 cho thấy tác động của dòng chảy tại vàm đầu Kênh Cầu Quay với sông Hậu trong năm và gắn với đó là bồi và lở trong khu vực này. Một câu hỏi: Hoạt động của Kênh Cầu Quay có liên quan gì đến đoạn kênh cắt ngang bãi bồi và Cồn Phí Ba không (Hình 12,13)?  

Hình 13 cho thấy trong mùa lũ sự trao đổi nước giữa sông Hậu với Kênh Rạch Giá – Long Xuyên tại Cầu Nguyễn Trung Trực, năm 2018 tháng 9 (trái) và tháng 10 qua Kênh Cầu Quay trực tiếp hơn qua cửa ra tự nhiên tại Mỹ Bình bến phà Ô Môi.  

Về trao đổi nước giữa sông Hậu và Kênh Rạch Giá – Long Xuyên trong mùa khô, sông Hậu qua Kênh Cầu Quay (trái) mạnh hơn trao đổi nước giữa Kênh Rạch Giá – Long Xuyên và sông Hậu tại cửa ra Mỹ Bình-Mỹ Long, bến phà Ô Môi (phải). Phương tiện giao thông thủy cũng nhộn nhịp hơn. Hình 14 (phải) còn cho thấy tình trạng bồi tại cửa ra bến phà Ô Môi.  

+ Bố sung nhận xét thứ ba.

Mặt cắt sông Hậu tại vị trí (*29) và (*30), Hình 15a và 15b bề ngang sông Hậu rộng ra tại phường Mỹ Thới, và hẹp lại tại Mỹ Thạnh là phù hợp với ảnh vệ tinh đầu năm 2020.

Vách đứng của lòng sông ở cả hai bờ ẩn chứa nguy cơ sạt lở. Cần làm rõ tại sao ở bờ Mỹ Thới có một lạch sâu -12,5 đến -13 mét cách bờ Mỹ Thới khoảng 50 mét, sau đó đáy sông cao lên dần đến -7 mét cách bờ độ 100 mét rồi lại sâu dần đến bờ Hòa Bình (-20 mét).

Hình 16 là địa hình đáy đoạn sông Hậu đề cập trong bài viết này đo năm 2009 cách đây hơn 10 năm, trên nền Google Earth (gần đây) để tham khảo.

Trao đổi, thảo luận

Trong quá trình theo dõi sự biến đổi của đoạn sông Hậu, cù lao Mỹ Hòa Hưng và Thành phố Long Xuyên, tác giả ghi lại những nhận xét đã trình bày và những điều chưa lý giải được một cách khoa học và thỏa đáng. Xin được trao đổi sau đây.

(1) Như đã nhận xét, sự biến động của đoạn sông Hậu và của cù lao Mỹ Hòa Hưng trong 41 năm qua là nhanh về tốc độ và mạnh về cường độ. Theo tác giả, điều này có được là nhờ ở sự “sung mãn” có được sau khi sông Hậu nhận lượng nước và trầm tích từ sông Tiền chuyển sang qua sông Vàm Nao.

(2) Sự bồi tụ dọc nhánh Đông, ở cả hai bờ, quan trọng hơn dọc nhánh Tây Nam. Phải chăng có nguyên nhân là vì ở những thập niên 1980, 1990 và 2000 nhánh Đông là dòng chủ lưu?

(3) Sự hình thành rồi sau đó biến dạng liên tục của một cù lao nhỏ ở khúc ngoặc (đánh số (4) trong Hình 2) chia nhánh Đông thành hai phân nhánh. Giải thích được tình trạng biến dạng liên tục này sẽ giúp tiên liệu phân nhánh nào sắp tới sẽ là chủ lưu.

(4) Sự hình thành trước đây của bãi bồi dài (đánh số (8) trong Hình 2) chia đôi luồng của nhánh Tây Nam, và từ 41 năm qua đã bị xóa sổ dần, chỉ còn lại khúc cuối là Cồn Phó Ba. Trong khi đó lại hình thành một bãi bồi dài dọc theo bờ Nam của cù lao Mỹ Hòa Hưng đến Cồn Phó Ba. Nhánh Tây Nam chỉ còn một luồng duy nhất. Nguyên nhân được hình thành và bị xóa dần bãi bồi (8) là gì?

(5) Phía trên Cồn Phó Ba có một đường nước ngang nối liền nhánh Tây Nam với nhánh Đông (Hình 12d). Đường nước này được hình thành tự nhiên trong quá trình bồi (đánh số (9) trong Hình 2) hay nhân tạo với chủ đích tạo một luồng giao thông thủy nối liền Kênh Cầu Quay (nghĩa là Kênh Rạch Giá – Long Xuyên) với nhánh Đông (bây giờ có hướng Bắc Nam sau khúc ngoặc) và đến trực tiếp các xã Hòa Bình, An Thạnh Trung mà không phải đi đường vòng?

(6) Nghiên cứu dòng chảy trong khu vực hợp lưu giữa hai nhánh sông suốt năm là một bài toán phức tạp, nhiều tham số nhưng rất thú vị về mặt khoa học và cần giải quyết vì ý nghĩa thực tiển.

(7) Đoạn sông Hậu đề cập trong bài viết này có nhiều chỗ hợp lưu với nhiều tình huống dòng chảy tùy mùa khô hay lũ. Nghiên cứu hợp lưu tại ngã ba Vàm Nao mà tác giả đề cập [2] có thể áp dụng ở địa bàn này

 (8) Tác nhân từ con người, cụ thể là lấn sông, trong phát triển Thành phố Long Xuyên, không phải chỉ riêng ở thành phố này mà cũng ở các thị trấn An Châu, Cái Dầu, thị trấn mới của Châu Phú, … đến Châu Đốc (vừa được “lên” thành phố). Một lý do là vì các đô thị này được xây dựng dọc theo sông Hậu, trên đê ven sông mà chiều ngang không rộng. Sau đê ven sông là bưng sau đê cao trình mặt đất thấp. Cát sẵn đó, thổi lên là tôn cao được nền để xây dựng. Mấy ai nghĩ đến hậu quả đối với phía bên kia bờ hoặc về phía hạ lưu, nhất là khi đó là xã, phường, huyện hay tỉnh khác. Vả lại nếu có đền bù thì chênh lệch giá giữa “đất xã” và “đất phường” tính ra vẫn “đáng lấn”.

Đề xuất và kiến nghị

Từ các nhận xét và các nội dung trao đổi thảo luận, tác giả gút lại ba đề xuất và kiến nghị dưới đây vì sự phát triển bền vững của An Giang và của ĐBSCL nói chung.

(1) Bồi và lở là một cặp phạm trù, không phụ thuộc vào ranh giới hành chính mà tuân theo quy luật và mang tính hệ thống, động. Không thể “chỉnh trị dòng sông” để giải quyết xói lở, hay phòng chống thiên tai có hiệu quả mà không xét đến hai mặt của cặp phạm trù với các đặc trưng này.

(2) Tiến bộ khoa học và công nghệ, đặc biệt công nghệ số, trong các lĩnh vực ảnh vệ tinh và xử lý ảnh vệ tinh, mô phỏng số ngày nay cung cấp cho các nhà quản lý, các nhà khoa học các công cụ theo dõi diễn biến của cặp phạm trù trên những địa bàn từ rộng (tỷ lệ xích nhỏ) đến hẹp (tỷ lệ xích lớn) để từ đó có những đề xuất và ra quyết định thích hợp có cơ sở khoa học.

(3) Cần có một cách nhìn khác, những quy chuẩn khác về xây dựng trong quy hoạch đô thị, phát triển đô thị phù hợp hơn với ĐBSCL, nơi mà cao trình mặt đất thấp, nền đất yếu, sụt lún tự nhiên và sụt lún nhân tạo cao (từ khai thác nước ngầm, xây dựng công trình, v.v. …) để các thành phố, thị trấn ở ĐBSCL có thể phát triển bền vững./.

CHÚ THÍCH:

[1] Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học kỹ thuật nhà nước (1980-1992), Chủ nhiệm Chương trình Điều tra cơ bản tổng hợp đồng bằng sông Cửu Long (1983-1990), đại biểu Quốc hội khóa IX, X, XI (1992-2007).

[2] Nguyễn Ngọc Trân, Về dòng chảy sông Hậu tại ngã ba Vàm Nao, ngày 13/11/2020, https://baodatviet.vn/dien-dan-tri-thuc/ve-dong-chay-song-hau-tai-nga-ba-vam-nao-3422360/

Sông Tiền từ Vĩnh Xương qua Tân Châu đến Hồng Ngự

 SÔNG TIỀN TỪ VĨNH XƯƠNG QUA TÂN CHÂU ĐẾN HỒNG NGỰ                                           

Mở đầu.  Đoạn sông Tiền mà bài viết này khảo sát sự biến động từ năm 1979 đến năm 2020, đi từ biên giới Việt Nam – Campuchia tại xã Vĩnh Xương thuộc thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang đến Thành phố Hồng Ngự thuộc tỉnh Đồng Tháp. Đoạn sông chảy qua một vùng mà cao trình, đặc biệt hai bờ, là tương đối cao so với cả đồng bằng (Hình 1).

Hình 1

Đầu mùa mưa, mực nước sông Tiền lên cao dần, đạt đỉnh tại Tân Châu vào cuối tháng 9, đầu tháng 10. Nước sông tràn qua đê ven sông và gây ngập một vùng rộng lớn hai bờ hữu và tả ngạn. Chế độ thủy văn này, địa hình lòng sông và trầm tích mà sông Tiền mang theo đã tạo nên sự biến động của đoạn sông mà chúng ta khảo sát.  
1. Từ Vĩnh Xương đến Tân Châu

Đặc điểm nổi bật trong đoạn này là bãi bồi giữa sông hình thành và biến đổi rất nhanh về hình dạng, kích thước và vị trí đầu cồn như có thể thấy qua Hình 2(a,b,c).  

Hình 2 (a, b, c)

Một lý do chính yếu là chiều ngang sông Mekong mở rộng khá nhanh khi đi vào lãnh thổ Việt Nam (Hình 2d).

Diện tích mặt cắt ướt tăng, vận tốc dòng chảy giảm dẫn đến trầm tích lắng đọng và bồi tụ dần hình thành bãi bồi, và rồi dòng chảy lại bào mòn đầu bãi.

Diện tích mặt cắt ướt tăng, dòng chảy cơ bản một chiều chuyển sang hai chiều giải thích việc sạt lở đến phải xây kè tại đầu xã Vĩnh Xương, và xói lở phía đối diện phía ranh giới giữa xã Thường Phước và Campuchia. 

Từ Vĩnh Xương đến trước khúc ngoặc Tân Châu có hai mặt cắt (∃T1) và (∃T2) do Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh An Giang đo đạc (Hình 3a). 

Tại mặt cắt (∃T1) xã Vĩnh Xương, đo từ bờ sông đến bãi bồi, dòng chảy áp sát bờ phải. Đáy sông sâu từ 12-14 mét cách bờ Vĩnh Xương khoảng 80 mét và cao dần đến bãi. Mặt cắt cho thấy việc khai thác cát năm 2018. Ở mặt cắt (∃T2) xã Tân An đáy sông sâu từ 22-23 mét ở cách bờ Tân An 400 mét (Hình 3b, 3c).

2. Khúc quanh Tân Châu – Thường Thới Tiền

Bề ngang sông Tiền khi đi vào khúc quanh bị co hẹp lại đáng kể, vận tốc dòng chảy tăng. Bồi, lở mạnh được chờ đợi. Hình 4a và 4b là đoạn sông Tiền tại khúc quanh Tân Châu – Thường Thới Tiền các năm 1979 và 2019. Hình 4c là hình chập hai ảnh vệ tinh. Tại các vị trí 1, 2 là nơi bi xói lở. Các vị trí 3, 4 là nơi được bồi.      

Năm 1979 ở đầu Kênh xáng Tân An hãy còn là một vài bãi bồi riêng lẻ đang trong quá trình gắn vào xã Long An, thị xã Tân Châu hiện nay.

Vị trí 1 trên Hình 4c một phần bị xói mất, bù lại vị trí 3 trên Hình 4c dược bồi, kéo dài về hạ du.

Về phía tả ngạn, dọc theo bờ sông đến khúc quanh của xã Thường Thới Tiền bị sạt lở (vị trí 2 trên Hình 4c). Sau khúc quanh, vị trí 4 trên Hình 4c là vùng đất được bồi.
Hình 4d, Hình 4b và Hình 4e dưới đây, cho chúng ta thấy sự biến động trong 19 năm gần đây 2001 – 2019. 

Doi đất dài từ Vĩnh Hòa, đến Tân An và Long An bị bào mòn phía trên và kéo dài về phía dưới (vị trí 1 trên Hình 4e), vị trí 4 được bồi, đuôi cù lao giữa sông Tiền kéo dài xuống về phía khúc quanh (vị trí 3 trên Hình 4e) và một bãi bồi bị xóa sổ (vị trí 2 trên Hình 4e). 

Ở khúc quanh về phía tả ngạn, xã Thường Thới Tiền bị bào mòn cho đến năm 2014 (Hình 5a). Đến năm 2016 bờ sông được kè một đoạn (Hình 5b) và kè được kiên cố hóa và được tiếp tục kéo dài về phía cuối xã (Hình 5c, 5d).

Về phía Tân Châu, trước chỉ có kè từ đầu Kênh Vĩnh An phía bờ phải. Kè này được kéo dài đến cuối phường Long Châu. Một kè được xây phía bờ trái Kênh Vĩnh An sau khi vàm đầu Kênh bị hàn năm 2014.

Tình hình kè hai bên bờ sông Tiền tại khúc quanh được thể hiện qua Hình 6. Đáy sông Tiền là nơi mà dòng chảy tập trung xói. Sở Tài nguyên và Môi trường An Giang đã đo địa hình đáy sông trong ba năm 2016, 2017 và 2018, mỗi năm đo hai đợt, đợt 1 vào tháng 4, đợt 2 vào tháng 11 và hai mặt cắt (∃T3) và (∃T4). 

Hình 7 là địa hình đáy đoạn sông trong Hình 6. Một hố sâu kéo dài được hình thành áp sát kè Tân Châu.  

Hình 8 là vị trí và số đo của hai mặt cắt (∃T3) và (∃T4). Dòng chảy ép sát bờ Thị xã Tân Châu, phường Long Châu.  

Tại vị trí (∃T3) đáy sâu nhất gần -40 mét, cách bờ khoảng 200 mét. Tại vị trí (∃T4) đáy sâu nhất gần -35 mét, cách bờ khoảng 140 mét.

+ Diễn biến ở đầu các kênh Vĩnh An và Tân An

Trên địa bàn Thị xã Tân Châu, Kênh Vĩnh An [2]  và Kênh xáng Tân An [3] có ý nghĩa quan trọng đối với dòng chảy sông Tiền về hạ du và đối với việc chuyển nước từ sông Tiền sang sông Hậu.

Cửa Kênh Vĩnh An trổ ra sông Tiền đã bị hàn lại năm 2014. Diễn tiến của đầu Kênh được mô tả trong Hình 9a qua 4 ảnh vệ tinh Google Earth từ năm 2007 đến năm 2019.  

Cho đến năm 1979 cửa Kênh xáng Tân An trổ ra sông Tiền trực tiếp, có bị án ngữ bởi một số bãi bồi (Hình 4a). Trước năm 2001 cửa sông dã bị cản trở bởi một doi đất, bẽ ngoặc đường nước sông Tiền vào Kênh. Lối vào cửa Kênh xáng cần được theo dõi vì từ giữa năm 2007 và 2011 nổi lên một cồn cát và nghề nuôi cá lồng phát triển mạnh (Hình 9b). Người dân định cư bám sát bờ sông bất chấp diễn biến bồi lở.  

3. Đoạn qua Cửa sông Cái Vừng, Cù lao Long Khánh và Thị xã Hồng Ngự

Sau khúc quanh Tân Châu – Thường Thới Tiền, sông Tiền chảy bọc Cù lao Long Khánh theo hai nhánh.

Nhánh Bắc bọc Cù lao rồi ngoặc sang phải chảy qua Thành phố Hồng Ngự.

Nhánh Nam chảy qua cửa sông Cái Vừng, bọc Cù lao Long Khánh về phía Nam rồi hợp nhất với nhánh Bắc sau Hồng Ngự. Sông Tiền tiếp tục xuôi về Nam. Hình 10a được trích từ ảnh vệ tịnh Landsat 5. Hình 10b, từ Lndsat 8.

Hình 10c chập hai ảnh vệ tinh này, trên đó thể hiện những vùng biến động (1,2, 3 bồi), (4, 5, 6 lở).  

+ Cửa sông Cái Vừng

Sông Cái Vừng phân ranh giữa hai tỉnh An Giang và Đồng Tháp, lấy đi một lượng nước từ sông Tiền mà nó sẽ trả trở lại tại cửa sông Chợ Vàm (Phú Tân, An Giang).

Hình 10c cho thấy ở cứa sông Cái Vừng, tại vị trí (1) được bồi.

Diễn biến tại cửa sông Cái Vừng được thể hiện qua ảnh vệ tịnh từ năm 2007 đến 2020 được trình bày trong Hình 11.

Chiều rộng của sông Cái Vừng tại cửa sông và bên trong biến động ra sao cần đo đạc trên ảnh vệ tinh và kiểm chứng tại hiện trường. Nhưng rõ một điều là các nhà bè nuôi cá rất nhiều, ảnh hưởng đến dòng chảy của sông và thu hẹp chiều ngang hữu dụng cho giao thông thủy nội địa.

 Hình 12 cho chúng ta mặt cắt sông Cái Vừng tại hai vị trí (∃T5) và (∃T6) (Hình 10c). Sông Cái Vừng tại hai mặt cắt này sâu -10 mét. 

+ Dọc bờ và hai nhánh Bắc, Nam sông Tiền chảy qua Cù lao Long Khánh

Bờ trái nhánh phía Bắc được bồi trên địa bàn xã Thường Thới Tiền, bị xói lở cuối xã Thường Lạc (huyện Hồng Ngự) và đầu phường An Lạc (Tp. Hồng Ngự). 

Ở khúc sông đi về thị xã Hồng Ngự tại Phường An Lạc và phường An Thạnh (Thành phố Hồng Ngự) đã xây nhiều kè kiên cố để bảo vệ bờ sông tả ngạn.

Dọc bờ phải nhánh Nam là xã Long Thuận bị sạt lở đến đường xã Hình 13.

 Bảng 14 cung cấp thông tin về đáy sông sâu nhất và chiều rộng hai nhánh Bắc và Nam chảy qua Cù lao Long Khánh [4].   

Trên nhánh Bắc, mặt cắt có chiều rộng hẹp nhất là mặt cắt ALA 06 (387 mét), có đáy sâu nhất là mặt cắt ALA 07 (-31,2 mét), có đáy cạn nhất là mặt cắt ALA 11 (-6.5 mét).

Trên nhánh Nam, mặt cắt có chiều rộng hẹp nhất là mặt cắt LT 05 (710 mét), có đáy sâu nhất là mặt cắt LT 06 (-22.1 mét), có đáy cạn nhất là mặt cắt LT 09 (-11.9 mét). Nhiều bãi bồi và cù lao nhỏ ở giữa nhánh Nam sông Tiền, vẫn còn năm 1979 đã biến mất, còn lại một năm 2007, để rồi không còn thấy trong các ảnh vệ tinh sau đó.

+ Cù lao Long Khánh

Cù lao Long Khánh biến đổi liên tục và nhanh trong 42 năm qua như thể hiện trong Hình 15 vào các thời điểm 1979, 2007, 2014, 2020. 

Đầu Cù lao bị đẩy về hướng Đông. Bờ phía Bắc và bờ phía Đông Cù lao được bồi, thu hẹp dòng chảy nhánh sông Tiền phía Bắc chảy qua Hồng Ngự. Nửa phía Nam của bờ Đông gần như thẳng đứng theo hướng Bắc – Nam.

Ở bờ Nam, từ Tây sang Đông, một phần ba đầu bị sạt lở. Cùng với đầu Cù lao bị đẩy lùi sang hướng Đông, nhánh Nam sông Tiền khởi đầu với hướng Tây Bắc – Đông Nam rõ nét hơn. Phần ba ở giữa được bồi. Phần ba cuối bị sạt lở khuyết vào trong. Chiều ngang nhánh Nam sông Tiền chỗ khuyết nhất là 1204 mét (LT 07).

+ Sông Tiền chảy qua Thành phố Hồng Ngự

Từ những biến động đường bờ của Cù lao Long Khánh, chiều ngang của nhánh phía Bắc sông Tiền bị thu hẹp trong khi ở nhánh phía Nam lại tăng lên.

Thị xã Hồng Ngự được tách ra từ Huyện Hồng Ngự, trực thuộc tỉnh Đồng Tháp và nay là Thành phố thuộc tỉnh. Nội ô của Thành phố giáp với sông Sở Thượng, sông Tiền và có Kênh Hồng Ngự - Long An (còn được gọi là Kênh Trung ương) đi xuyên qua trước khi đổ ra sông Tiền.

Vào mùa khô, nước từ sông Tiền chảy vào sông Sở Thượng và vào Kênh TW. Đầu mùa mưa, nước sông Tiền vẫn chảy vào sông Sở Thượng và Kênh TW. Khi lũ tràn về, nước lại đổ ngược ra sông Tiền. Màu nước đổ ra, ít phù sa nên khác màu nước sông Tiền nhiều phù sa vào lúc này, như thể hiện qua Hình 16c.  

Trước ngã ba với sông Sở Thượng, đã có hiện tượng hai màu nước dọc theo sông với nước từ bưng sau đê của xã Thường Thới Tiền đổ ra qua cầu Trung Tâm, của xã Thường Lạc đổ ra qua cầu Trà Dư. Lượng nước đổ ra sông Tiền từ Kênh TW, vào thời điểm ngày 13/11/2020, khá lớn đã ép dòng nước đục sông Tiền về phía bờ Cù lao Long Khánh. Hình 16c. 

Trong Hình 16c có vị trí hai mặt cắt (∃T5, ∃T6) bên phải cửa sông Sở Thượng và hai mặt cắt (∃T7, ∃T8) ở giữa sông Sở Thượng và Kênh TW. Mặt cắt (∃T6) có bề ngang sông hẹp nhất, 387 mét. Mặt cắt (∃T7) có đáy sông sâu nhất -31,2 mét (Bảng 14).

Theo số liệu đo đạc, đáy sâu nhất tại bốn mặt cắt (∃T5, ∃T6, ∃T7, ∃T8) lần lượt vào khoảng -23.1, -20.2, -31,2 và -23.7 mét, ở cách bờ Hồng Ngự lần lượt 87, 160, 188 và 200 mét.

Trong một đoạn ngắn, từ ∃T5 đến ∃T8, dòng chảy sông Tiền và đáy sông biến động mạnh. Nếu có một bản đồ địa hình đáy sông với các đường bình độ trong đoạn, đo đạc trong những năm gần đây, sẽ giúp hiểu thêm diễn tiến của sự giao thoa giữa các dòng chảy sông Tiền, sông Sở Thượng và Kênh Trung ương. Có nhiều khả năng sự giao thoa đã tạo ra một hố sâu mà đáy sâu ít nhất là -31.2 mét.

4. Nhận xét và thảo luận

Trong mỗi phần 1, 2, 3, trên đây tác giả đã có nhận xét về biến động của đoạn sông Tiền, đường bờ và cù lao. Trong phần này là bốn nhận xét có tính chất tổng quan từ các biến động, để trao đổi với hai tỉnh An Giang, Đồng Tháp và bạn đọc.  

(1) Cần thiết mô phỏng dòng chảy sông Tiền trong đoạn Vĩnh Xương – Hồng Ngự

Như đã thấy nhiều biến động quan trọng đã diễn ra chỉ trong vòng một hai thập kỷ gần đây. Đã có nhiều sạt lở và bồi tích đáng kể xảy ra trên địa bàn. Đoạn sông rất cần được nghiên cứu, mô phỏng để phục vụ công tác dự báo bồi lở.

Để sát với thực tế, cần mô phỏng hai chiều kết nối với mô phỏng ba chiều không thủy tĩnh tại một số vị trí. Tốt nhất nên sử dụng phần mềm mã nguồn mở. Đi vào cụ thể, khúc quanh Tân Châu – Thường Thới Tiền và khu vực giao thoa sông Tiền – sông Sở Thượng – Kênh Trung ương là hai vị trí cần được ưu tiên nghiên cứu.

Việc mô phỏng càng cần thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nguồn nước về Tân Châu tùy thuộc vào sự vận hành của các đập thủy điện ở thượng nguồn.

(2) Cần quản lý nhà nước tốt hơn nữa Kênh xáng Tân An

Sau khi đầu kênh Vĩnh An bị hàn, Kênh xáng Tân An là dòng chảy duy nhất chuyển nước từ đầu nguồn đồng bằng sông Cửu Long từ sông Tiền sang sông Hậu. Sự chuyển nước này là cần thiết cho đoạn sông Hậu trước sông Vàm Nao. Vì vậy cần quản lý nhà nước Kênh xáng này tốt hơn nữa, từ đầu Kênh đến cuối Kênh, từ lưu lượng đến chất lượng nước, từ lấn chiếm đến sạt lở bờ sông.

(3) Dòng chủ lưu của sông Tiền sẽ theo nhánh nào?

Điều này rất quan trọng đối với sự phát triển của Thành phố Hồng Ngự bằng giao thông đường thủy. Theo số liệu thực đo về chiều rộng cũng như về chiều sâu (Bảng 14) của hai nhánh, dường như nhánh Nam sẽ là dòng chảy chủ lưu. Điều này có đúng hay không và một nguyên nhân có phải vì chiều ngang sông Tiền đã bị co hẹp lại rất nhiều trước khi phân nhánh chảy qua Cù lao Long Khánh (Hình 17)?

(4) Đê ven sông, phương thức quần cư và đô thị hóa

Tầm quan trọng của đê ven sông, một đơn vị môi trường vật lý của ĐBSCL, đối với kinh tế, xã hội và đời sống người dân đồng bằng là điều mà bài viết muốn nhấn mạnh.

Trong Hình 18a là đê ven sông Tiền mùa nước nổi năm 2007. Chỉ có hai đê ven sông Tiền từ Vĩnh Xương về Tân Châu là không bị ngập. Hình 18b là đê ven sông Tiền nhánh Bắc ngày 14/11/1994. Trong Hình 18c là Hình 18b 26 năm sau. Người dân vẫn sống chen chúc nhau trên đê ven sông và lấn ra sông khi ở đó được bồi, kè khi ở đó bị lở. Phía sau đê vẫn là vùng ngập lũ. Trên đê còn được xây đường tỉnh ĐT 841. Bên phải của Hình 18b và 18c là thị xã Hồng Ngự năm 1994 và thành phố Hồng Ngự năm 2020. 

Ngành chức năng và các tỉnh cần xem lại một cách căn cơ phương thức quần cư ở ĐBSCL, nhất là ở vùng ngập lũ. Chủ trương xây dựng “cụm dân cư vượt lũ” cần được tổng kết. Mục đích là để định hình, với sự tham gia và đồng thuận của người dân, một phương thức phù hợp với điều kiện tự nhiên để có được sự an cư. 

Có ba vấn đề đặt ra trong quá trình đô thị hóa và quy hoạch không gian ở ĐBSCL cần suy nghĩ: tập quán “nhất cận thị, nhị cận giang, tam cận lộ”; cuộc chạy không ngừng từ thị trấn lên thị xã thuộc huyện, rồi thuộc thuộc tỉnh, từ thị xã lên thành phố cấp thấp rồi lên cấp cao; những quy định, quy chuẩn để đạt được mục đích trong cuộc chạy đó.

Trong bài viết [5] tác giả cho rằng cần có một cách nhìn khác, những quy chuẩn khác về xây dựng trong quy hoạch đô thị, phát triển đô thị phù hợp hơn với ĐBSCL, nơi mà cao trình mặt đất thấp, nền đất yếu, sụt lún tự nhiên và sụt lún nhân tạo cao (từ khai thác nước ngầm, xây dựng công trình, v.v. …) để các thành phố, thị trấn ở ĐBSCL có thể phát triển bền vững.

• GS-TSKH Nguyễn Ngọc Trân

CHÚ THÍCH:

[1] :  Giáo sư Tiến sĩ khoa học, Chủ nhiệm Chương trình khoa học cấp nhà nước Điều tra cơ bản tổng hợp đồng bằng sông Cửu Long (CT 60-B, 1983-1990), Đại biểu Quốc hội (1992-2007).

[2] : Kênh Vĩnh An được đào năm 1843 và hoàn thành năm 1844 dưới thời Vua Thiệu Trị, dài 17 km, rộng 30 mét, sâu 6 mét, nhằm mục đích giao thông và quốc phòng giữa Tân Châu và Châu Đốc, Hà Tiên.

[3] : Kênh xáng Tân An được chính quyền thuộc địa cho đào năm 1914, dài 9 km, rộng 30 mét, sâu 6 mét. Hiện nay có chỗ Kênh rộng đến 100 mét, sâu -20 mét. (Theo Hội Lịch sử tỉnh An Giang).

[4] : Số liệu do tỉnh Đồng Tháp cung cấp. Số liệu đo đạc do Viện Kỹ thuật Biển thực hiện năm 2019.

Về dòng chảy sông Hậu tại ngã ba Vàm Nao

 Tóm tắt: Với chiều dài khoảng 6,5 km sông Vàm Nao có một vị thế đặc biệt trong hệ thống sông ngòi và bức tranh thủy văn đồng bằng sông Cửu Long. Bài viết này qua quá trình theo dõi ảnh vệ tinh và số liệu đo đạc nêu lên một số nhận xét và đề xuất liên quan đến dòng chảy sông Hậu tại ngã ba Vàm Nao. 

Vị thế sông Vàm Nao

An Giang là tỉnh địa đầu đón nhận nguồn nước từ Campuchia chảy vào đồng bằng sông Cửu Long, sông Mekong tại Tân Châu và sông Bassac tại Châu Đốc. Mối tương quan giữa lưu lượng qua trạm thủy văn Châu Đốc (Qcđ) với lưu lượng qua trạm thủy văn Tân Châu (Qtc), đã được tính toán trong [2] và trình bày tóm tắt trong Bảng 1.  

Sông Vàm Nao là gạch nối giữa sông Tiền và sông Hậu. Ngã ba sông Hậu – sông Vàm Nao, sau đây gọi tắt “ngã ba Vàm Nao” là nơi mà một lượng nước từ sông Tiền được chuyển sang sông Hậu, giúp cho lưu lượng giữa hai sông không còn quá chênh lệch sau ngã ba. Cũng tại nơi này, triều trên sông Hậu truyền sang sông Tiền vào mùa kiệt thông qua dòng chảy ngược.

Sự giao thoa giữa hai dòng chảy sông Hậu và sông Vàm Nao trong năm, trong mùa mưa và trong mùa khô, dưới tác động của thủy triều như sẽ thấy dưới đây là một bài toán phức tạp nhưng rất hay về mặt học thuật để thấy được các hiện tượng gì có thể xảy ra và từ đó đóng góp vào dự báo sự bồi lở bờ sông trong vùng.

Dòng chảy sông Hậu và dòng chảy sông Vàm Nao về ngã ba Vàm Nao

Trong Hình 1a bên trái là ảnh vệ tinh Landsat địa bàn nghiên cứu ngày 26/01/1979 trên đó có đánh dấu vị trí năm mặt cắt (*19, 20, 21, 22, 23). Bên phải là ảnh vệ tinh Landsat ngày 27/02/2020. Hình 1b ảnh vệ tinh cận cảnh khởi nguồn sông Vàm Nao.

So sánh hai ảnh vệ tinh sẽ nhận ra những biến động trong 41 năm qua: (1) Xã Bình Thạnh Đông được bồi, bề rộng sông Hậu ở đó bị thu hẹp. (2) Chiều rộng sông Tiền tại vị trí (*T6) hiện nay rộng hơn rất nhiều chiều rộng sông tại vị trí (*T6 Kiến An) (Hình 1b). (3) Hữu ngạn sông Vàm Nao được bồi cho đến doi đất tại ngã ba. (4) là địa bàn giao thoa giữa dòng chảy sông Hậu và dòng chảy sông Vàm Nao.

Số liệu bề rộng, đáy của các mặt cắt (*19, 20, 21, 22, 23), (*T6) và (*T6 Kiến An) đo đợt 1/2020, được trình bày trong Bảng 2.

Số liệu cho thấy dòng chảy sông Hậu về ngã ba Vàm Nao chảy từ nơi mặt sông rộng (800m), đáy sông nông (7,8 mét) (vị trí (*19) Bình Thủy), tới chỗ mặt sông hẹp hơn (480 mét), đáy sông sâu hơn (-17,5 mét) (vị trí (*20) Tân Trung). Hai vị trí này cách nhau 3400 mét.

Bên nhánh phía Đông, sông Vàm Nao chảy về ngã ba Vàm Nao từ nơi mặt sông rộng (475m), đáy sông sâu (-25m) tới chỗ mặt sông rộng hơn (550m), đáy sông nông hơn (-16m). Khoảng cách giữa hai mặt cắt vào khoảng 2300 mét.

Với tư thế như vậy, hai dòng chảy sông Hậu và sông Vàm Nao giao thoa với nhau tại ngã ba Vàm Nao và từ đó sông Hậu hợp nhất, được gia tăng lưu lượng từ sông Tiền, tiếp tục chảy về hạ du.

Nhận xét và đề xuất

(1) Qua ảnh vệ tịnh và số liệu các đợt đo từ 2016 đến 2020 tại mặt cắt T6 và T6_Kiến An, nước sông Tiền nhánh hữu ngạn Cù lao Tây ngày càng theo sông Vàm Nao chuyển sang sông Hậu là chính.

(2) Sự giao thoa giữa hai dòng chảy diễn ra khá phức tạp.

Từ các tình huống giao thoa ghi lại được từ ảnh vệ tinh trên Google Earth, có ba tình huống rất đặc trưng được trình bày trong Hình 2. 

Ảnh bên trái ngày 01/01/2018 là tình huống hai dòng chảy gặp nhau dọc dài giữa hai bờ Mỹ Hội Đông và Bình Thủy. Ảnh giữa ngày 02/01/2015 cũng vào tháng 1, cũng là tình huống gặp nhau giữa hai bờ nhưng dòng chảy xoáy rõ rệt hơn. Ảnh bên phải ngày 21/11/2014, dòng chảy sông Vàm Nao lấn sang bờ Bình Thủy và dòng chảy xoáy cũng rất rõ.

Chưa tìm thấy cho tới nay tình huống dòng chảy sông Hậu lấn sang bờ Mỹ Hội Đông nhưng nhiều khả năng là không có bởi lẽ tỷ lệ R1 tối đa là 30%. Xem Bảng 1.

Các yếu tố mùa (khô / mưa), lũ (từ cuối tháng 9, đến tháng 12), lưu lượng dòng chảy, triều, … là những yếu tố chắc chắn chi phối sự giao thoa rất phức tạp này.

(3) Trong một khoảng cách 950 mét, bề rộng sông Hậu sau ngã ba nhân lên 1,55 lần, đáy sông nâng lên gấp rưỡi.

Theo số liệu đo đợt 1/2020, sông Hậu, sau khi hợp nhất với sông Vàm Nao, tại mặt cắt (*22) rộng khoảng 450 mét, đáy sâu -44 mét, trong khi đó, ở mặt cắt (*23) bề rộng sông khoảng 700 mét và đáy sâu -22,5 mét. Xem Bảng 2 và Hình 3.

 Trong một khoảng cách 950 mét từ (*22) đến (*23), chiều rộng sông tăng lên 1,55 lần, trong khi chiều sâu đáy sông thay đổi từ -44 mét nâng lên lên -22,5 mét.

Để tìm hiểu cơ chế của dòng chảy của sông Hậu hợp nhất sau ngã ba Vàm Nao, các mặt cắt ở vị trí (*22) ở hai đợt đo trong năm và đợt 2 năm trước và đợt năm sau đã được trích xuất lần lượt trong Hình 4 (A, B, C, D) và Hình 5 (A, B, C, D). 

Hình 4 (A, B, C, D) với mặt cắt tại vị trí (*22) hai đợt đo trong năm, các năm 2016, 2017, 2018, 2019, cung cấp hình thái lòng sông cuối mùa khô và cuối mùa mưa, trong khi đó Hình 5 (A, B, C, D) với mặt cắt tại (*22) đo đợt 2 năm trước và đợt 1 năm sau, cung cấp những biến động của lòng sông vào đầu mùa khô (đợt 2 năm trước) và cuối mùa khô năm (đợt 1 năm sau).

Tiến hành tương tự với mặt cắt ở vị trí (*23), sẽ có được các Hình 6 (A, B, C, D) và Hình 7 (A, B, C, D). 

(4) Các đồ thị trong Hình 4 và Hình 5 chỉ ra rằng dòng chảy sông Hậu hợp nhất vừa dịch chuyển vừa xoáy, bào xói một bờ và bồi đắp bờ đối diện giũa hai đợt đo kế tiếp.

(5) Các đồ thị trong các Hình 6 và Hình 7 cũng chỉ ra rằng tại vị trí (*23) kế tiếp ngay sau ngã ba Vàm Nao, dòng chảy sông Hậu hợp nhất vừa dịch chuyển vừa xoáy, bào xói một bờ và bồi đắp bờ đối diện giũa hai đợt đo kế tiếp nhưng trong chiều ngược lai.

(6) Tuy nhiên, việc bào xói và bồi đắp còn tùy thuộc vào lưu lượng dòng chảy đến từ sông Hậu và từ sông Vàm Nao.

Hình 5D và Hình 7D là những minh họa cho nhận xét này, nhớ rằng trong mùa khô năm 2019 – 2020, hạn hán gay gắt và kéo dài nhất.

(7) Các nhận xét (4) và (5) tại hai vị trí (*22) và (*23) cần được tiếp tục theo dõi, đối chiếu với tình hình khô hạn và mưa lũ, cùng với tình hình tích và xã nước của các đập thủy điện ở thượng nguồn để xem chúng có mang tinh quy luật hay không và trong điều kiện nào.

Vụ sạt lở ở xã Mỳ Hội Đông tháng 4/2017 là một thực tế để kiểm định vì nó trùng hợp với giai đoạn mà dòng chảy của sông Hậu hợp thành sau ngã ba Vàm Nao bào xói lòng sông bờ Mỹ Hội Đông.

(8) Dòng chảy sông Hậu và diễn biến lòng sông trong khu vực ngã ba Vàm Nao là một bài toán rất hay về mặt khoa học đồng thời rất có ý nghĩa thực tiễn. Mô phỏng số dòng chảy tại ngã ba Vàm Nao là một hướng nghiên cứu giúp hiểu được cơ chế của dòng chảy và nhờ đó góp phần vào công tác dự báo bồi lở của sông Tiền và sông Hậu trên địa bàn tỉnh An Giang.

NGƯỜI THƯ KÝ CỦA HITLER

 Traudlb Junge là một phụ nữ đơn giản và khiêm tốn đến từ một miền quê nước Đức. Cha mất sớm và những khó khăn tài chính không cho phép cô theo đuổi sự nghiệp nghệ thuật mà cô hằng mong muốn. Một sự tình cờ đưa cô đến Berlin, nhờ một người chú giúp tìm việc làm, tham gia vào một cuộc thi đánh máy và thắng cuộc. Không lâu sau, một người đàn ông nhỏ nhẹ, thân thiện như một người chú gặp phỏng vấn cô để tuyển một thư ký riêng. Người này tên là Adolf Hitler, và ông thuê cô để thỉnh thoảng đánh máy theo những đoạn ghi âm ông cần.

Khi chiến tranh kết thúc và Hitler tự tử trong hầm trú ẩn Führerbunker, cô trở lại với thế giới bên ngoài, với thế giới thật. Một thế giới nằm trong đổ nát và tro bụi.
​Cô đã cố gắng trốn xuống miền Nam Đức, nhưng rồi bị người Nga bắt ở Berlin. Nhưng cô vẫn chưa từng bao giờ là thành viên của Nazi, nên sớm được phóng thích và tiếp tục sống ở Munich.   

Không lâu sau, cô được thăm bia mộ của Die Weisse Rose (The White Rose), một nhóm Đức đối kháng tại Munich đã bị Nazi giết đến người cuối cùng. Đọc những dòng chữ khắc trên bia mộ, cô bị sốc khi nhận ra rằng đa số những người chết đó đều sinh cùng một năm với mình: 1920. Cùng lúc đó cô nhận ra rằng đối với cô, đối với thế hệ của cô, chẳng có cách nào lẩn trốn sau những viện cớ. Những người trong nhóm Die Weisse Rose ngang tầm tuổi cô. Họ chỉ khác nhau ở chỗ những người ấy đã thực hiện một lựa chọn có ý thức, là điều mà cô đã chưa bao giờ làm.
Cô nhận ra rằng tất cả những gì mình đã làm, mình đã dự phần vào, xét cho cùng thật sự là trách nhiệm của mình, không thể đổ lỗi cho “số mệnh của thế hệ” được. Cô không  trả lời phỏng vấn của bất kỳ ai cho đến tận khi sắp chết. Khi ấy, cô mở tâm sự với André Heller, một nghệ sĩ nổi tiếng người Áo. Vài ngày trước khi buổi phỏng vấn này được phát thanh, cô nói với ông rằng chỉ đến bây giờ - năm mươi năm sau vụ việc - cuối cùng cô mới có thể tự tha thứ cho chính mình. Ngày buổi phỏng vấn được phát sóng cũng là ngày cô chết.
Những mô tả của cô về những tuần cuối cùng trốn trong bunker cùng với Hitler cực kỳ thú vị ở chỗ chúng vô cùng chính xác và rõ ràng. Khi ấy dường như tâm trí, trí nhớ của cô hoạt động hoàn hảo như một máy quay phim. Cô nhớ rất nhiều sự kiện đến từng chi tiết nhỏ. Đồng thời cô cũng là người rất biết tự quan sát bản thân mình: cô biết đâu là những lỗ hổng khi mình không thể gợi nhớ được những hình ảnh của quá khứ. Và đây là những lời Traudlb Junge kể về cuộc hành trình kỳ lạ bầu bạn cùng Hitler trong hầm trú ẩn.
Sau những bức tường dày 11m, bom dội vào họ từ bên trái, bên phải, trên đầu. Hồng quân chỉ cách họ một vài rào cản cuối cùng. Từ hùng cứ hầu như toàn bộ châu Âu, quân đội của  Hitler đã đi đến chỗ hoàn toàn sụp đổ. Vậy mà, bất chấp tiếng bom rền và những thông tin gây bối rối đó, nhiều người bên trong hầm trú ẩn vẫn tiếp tục giữ vững thế giới ảo tưởng đầy hy vọng của họ. Họ hoàn toàn sống theo những khung suy nghĩ cũ, không cách nào nhìn nhận được sự thật. Bom đạn khói lửa không đủ mạnh để chọc thủng những phòng tuyến của chính tâm trí con người. Dù Hitler đã từng bảo Traudlb rời đi, cô vẫn từ chối. Suy ngẫm lại sự kiện kỳ lạ đó, cô nói: Tôi đã sợ phải rời khỏi sự an toàn phía trong hầm trú ẩn.
Đó chính là sức mạnh của sự mê mờ và cố chấp: chúng giữ chặt chúng ta bên trong những bức tường dày của tâm trí, không cho phép chúng ta kết nối với điều đang thực sự xảy ra ở thế giới bên ngoài. Việc Traudlb và những người khác tiếp tục ở lì lại vào những ngày cuối cùng thật vô cùng khó hiểu. Chính xác là cơ chế nào đã khóa chặt họ như vậy? Một cách để rút ra ý nghĩa từ bí ẩn này là hình dung những con người ấy đã bị kìm giữ trong bóng tối của mê mờ, thứ bóng tối làm tê liệt tâm trí, trái tim và lòng can đảm. Traudlb đã bị mất kết nối với con người thật của mình, bị cuốn vào chữ U ngược, Vắng mặt, một tình trạng xã hội bệnh hoạn.
Tải về (downloading): 
Traudlb mô tả cuộc sống trong hầm trú ẩn với rất nhiều chi tiết, cho chúng ta thấy những người trong đó tiếp tục những hoạt động sống thông thường như thể họ là những người máy. Họ tiếp tục có những bữa trà chiều, thậm chí còn tổ chức cả đám cưới giữa Hitler và Eva Braun (hai ngày trước vụ tự tử). Họ long trọng sống trong một tình cảnh hoàn toàn đứt kết nối với thế giới thực.
Mê mờ ( Không nhìn thấy - not seeing):
“Tôi bị đóng sau những bức tường, cách ly khỏi những thông tin mà tôi cần để có thể hiểu điều gì đang xảy ra. Lúc đầu, khi tôi đến hầm trú ẩn, tôi tưởng rằng mình đã đến sát nguồn của thông tin quan trọng. Chỉ về sau này tôi mới hiểu khi đó tôi đã bước vào điểm mù.”
Cố chấp và vô cảm (desensing):
Trong những năm cuối cùng của chiến tranh, Hitler luôn luôn du hành trên một xe lửa đặc biệt với những màn cửa luôn đóng kín để không mảy may nhìn thấy những tàn phá của chiến tranh. Tài xế của Hitler được lệnh luôn tìm những con đường đi qua những cảnh ít đổ nát nhất. Hitler cũng không muốn có hoa trong hầm trú ẩn, vì “tôi không muốn ở cạnh những xác chết”. Mỉa mai thay. Người đàn ông đã gây ra cái chết của năm mươi lăm triệu con người lại từ chối ở bên cạnh những bông hoa vì "không ưa sự chết". 

Vắng mặt (absencing):
Traudlb không thể nhớ được những cảm xúc của mình vào những ngày cuối cùng. trong trí nhớ của cô, thường ngày sắc sảo như máy quay phim, dường như đụng phải những hố đen liên quan đến cảm xúc vào những ngày đó. Như thể toàn bộ cảm xúc đã bị xóa đi, hay bị đông cứng sâu bên trong lòng con người. Cô tả mình hành xử như cái máy không hồn, thực hiện những công việc hằng ngày đều đặn, bị nứt kết nối không chỉ với những sự kiện thảm họa bên ngoài mà còn với chính bản thân mình nữa. “Chúng tôi như những người máy. Tôi không nhớ mình có cảm xúc nào cả, như thể tôi bơi trong một khoảng giữa những hiện thực, và không còn là mình.”
Tự lừa mình (self-deluding):
Cả nhóm trong hầm trú ẩn mang những hình ảnh về hiện thực hoàn toàn khác với hiện thực bên ngoài và tương lai đang dần trải ra trước mắt. Rất nhiều cuộc họp được mở ra, bàn cãi trên những tiền đề hoàn toàn là ảo tưởng, và bởi thế không đi đến đâu cả. 
Trong trạng thái này, người ta không nhìn thấy mình là nguyên nhân của vấn đề, chỉ đổ lỗi cho người khác hoặc cho hoàn cảnh (blaming)
Phá thai (Aborting):
Ngược lại với việc tạo mẫu thử nghiệm là tìm cách đỡ cho tương lai ra đời, trong chữ U ngược, con người kết liễu và giết chết tương lai.
Cụ thể, người ta thử nghiệm Cyanide trên chó và  giết con chó trước tiên, sau đó là giết tất cả bọn trẻ, và lần lượt nhiều người tự sát trước khi Hồng Quân kịp đến.
Hủy diệt (Destroying - Annihilating):
​Sau khi Hitler đã tự sát, Traudlb kể rằng tất cả những người còn lại lặng lẽ ngồi cạnh nhau như những con rối mà người điều khiển đã buông dây và biến mất.
Những người quanh Hitler đã bị bẫy trong chữ U ngược, xoay quanh: tải về, tự che mắt, vô cảm, vắng mặt, tự lừa mình, phá thai, và phá hủy.
Chữ U vắng mặt (absencing) là chữ U phá hủy. Chữ U hiện diện (presencing) là chữ U tạo tác. Cả hai đều có tính chất tự củng cố chính mình. Chữ U tạo tác kích hoạt ba công cụ quyền lực là tâm trí mở (open mind), trái tim mở (open mind), và ý chí mở (open will). Ngược lại, chữ U vắng mặt có biểu hiện bệnh hoạn là bị gắn chặt với một sự thật, tâm trí đóng trong sự mù quáng;trói chặt trong sự lạnh lùng, kiêu ngạo kèm ghét bỏ;và ý chí cũng đóng quanh bạo lực và khắc nghiệt. Tóm lại, chữ U ngược mang đầy đủ những đặc điểm cốt lõi của những chế độ bảo thủ.

Đối với Traudlb, một câu hỏi vẫn cấn cái trong lòng cần được trả lời: Vì sao tôi đã không rời đi?
Sở dĩ cô không ra đi là vì đó là phản ứng của một người bị cuốn vào vòng xoáy Vắng mặt trong trải nghiệm của chính mình. Điều tương tự đang xảy ra ở quy mô lớn trên toàn thế giới. Với tâm trí đóng, trái tim đóng trong sợ hãi, xã hội loài người đang có biểu hiện bệnh hoạn và dần đi đến phá hủy. Cơ chế này thường gặp khi loài người bị đứng trước những trở ngại quá nghiêm trọng, khiến họ sững sờ, bị đóng lại và bị đứt kết nối.
Tình trạng tương tự có thể đột ngột đến với chúng ta bất chấp trước đó ta đã từng tỉnh thức. Chỉ cần chúng ta bị mất kết nối với sự chú tâm đến hiện thực, không quan tâm tới người khác, và để cái ngã của mình trở nên to nặng.
Người thư ký của Hitler bị chia cách khỏi hiện thực một cách rất dễ thấy sau bức tường dày 11 mét.
Đối với chúng ta, sự chia cách có thể không dễ dàng thấy như vậy.
Không ai dễ dàng nhìn thấy mình đang ở trong một điểm mù.