VỀ SỐ PHẬN TÂY NGUYÊN VỚI CÁI NHÌN LỊCH SỬ

Trong tầm mắt của tôi thì Tây Nguyên là một Amazon của Việt Nam thu nhỏ lại về mọi mặt. Về mặt lịch sử, nó là di sản của con người Tây Nguyên từ bao đời nay như một thứ luật pháp không thành văn. Nhưng chính vì thế nó trở thành mục tiêu của nhiều thế lực muốn làm chủ miền đất này như thể một mảnh đất vô chủ.

 Cho đến nay người dân thiểu số chưa bao giờ -dù chỉ một lần- có tiếng nói trên mảnh đất của họ. Bài viết này nói thay cho những kẻ không có tiếng nói- kẻ phải làm thinh-.

Bài viết này chỉ nhằm giới thiệu sơ lược các tác giả Pháp cũng như Việt viết về Tây Nguyên. Đó là những khảo cứu của họ chuyên đề về địa lý, lịch sử, truyền thống, các giá trị huyền thoại của Tây Nguyên.

 Bởi vì xét ra không cần giới thiệu đầy đủ về Tây Nguyên ngày hôm nay. Việc đó có thể là thừa, vì Tây Nguyên ngày nay đã không còn là Tây Nguyên nữa. Tây Nguyên đang bị vong thân và hủy diệt bởi nhiều thế lực chính trị- nhưng nhất là cho những tham vọng thực dân cộng sản ngay từ sau 1975!

Viết về Tây Nguyên là viết như một thái độ phản kháng, thái độ không còn bất nhẫn được nữa.

Nhưng về mặt tuyên truyền, Hà Nội đang ra sức quảng cáo, phô trương dưới đủ hình thức những giá trị cổ xưa cho cái được gọi là Du Lịch Sinh Thái. Nhất là nơi địa bàn các sắc dân thiểu số miền Thượng Du Bắc Việt. Các nền Văn hóa bản địa hầu hết ở phía Bắc mà hằng năm có đến hàng ngàn lễ Hội tổ chức tốn kém.

Đó là cái mà Nguyên Ngọc gọi là Văn Hóa diễn, tách ra khỏi đời sống thực của bản làng.

Tất cả chỉ là những màn kịch, tất cả chỉ là cái bề ngoài, tất cả chỉ là dịch vụ. Ngay cả tôn giáo cũng có nguy cơ biến thành dịch vụ “buôn thần bán thánh”. Tất cả chỉ là sự bắt chước thô kệch, tất cả chỉ là những hình nhân, những con múa rối qua tiếng nhạc, tiếng trống, quần áo lòe loẹt!

Vật thể văn hóa ở trạng thô sơ nguyên thủy( état brut) đã bị hủy diệt. Cái còn lại chỉ là sự cóp nhặt.

Còn cái hồn của các giá trị ấy không còn nữa!

 Đó là bi kịch Việt Nam, đó là điều cần lên tiếng .. Vì thế, trong bài tôi đặc biệt trân trọng đối với những ai trong quá khứ đã có lòng với Tây Nguyên, đã đứng về phía Tây Nguyên, cho dù đó là những viên chức thời Pháp thuộc như Léopold Sabatier.

Sài Gòn: 'Ăn quận 5, nằm quận 3, múa ca quận 1, trấn lột quận 4'

Quận 5 - Thiên đường ẩm thực

Người Sài Gòn trước đây có câu nói: “Ăn quận 5, nằm quận 3, xa hoa quận 1, cướp giật quận 4”, chỉ 14 chữ đã tóm tắt đủ nét đặc trưng của bốn quận nổi tiếng nhất trên đất Sài Gòn xưa.

Người Trung Quốc xưa có câu nói: “Ăn ở Quảng Châu, mặc đồ Hàng Châu, lấy vợ Tô Châu và chết ở Liễu Châu” (Quảng Châu nổi tiếng ẩm thực, Hàng Châu nổi tiếng lụa đẹp, Tô Châu nổi tiếng gái đẹp và Liễu Châu có loại gỗ đóng quan tài rất lâu bị mục). Trong bốn yếu tố đó, cái ăn được người Trung Quốc đưa lên hàng đầu, phải ăn ngon để tận hưởng cuộc sống. Được mệnh danh là “kinh đô mỹ vị”, thủ phủ Quảng Châu của Quảng Đông tập trung rất nhiều tinh hoa ẩm thực của Trung Quốc và giao thoa với ẩm thực thế giới. Người Quảng Đông di cư sang Việt Nam rất nhiều và văn hóa ẩm thực Quảng Đông cũng theo đó mà tụ về Chợ Lớn.

Ngã Ba Ông Tạ

Khu Ông Tạ 

Sài Gòn có nhiều địa danh có liên quan đến nhân vật như: ngã ba Ông Tạ, ngã ba Chú Ía, cầu Bà Ðô, chợ Bà Hoa...

Cầu Bà Ðô nằm gần cuối đường Bến Chương Dương, lâu ngày kênh rạch bồi lấp không còn nhìn ra hình dáng cây cầu nữa ngoại trừ một tấm bảng nhỏ bên đường. Ðịa điểm này sau 75 là nơi tụ tập của những người đi vượt biên, từ đây họ sẽ lên ghe xuôi rạch Bến Nghé ra cửa biển.

Chợ Bà Hoa ở trên đường Nguyễn Mai Ninh, thoạt tiên chỉ là khu chợ nhỏ của những người Quảng Nam di tản vào Saigon. Sau này khu dệt Bảy Hiền tấp nập, chợ Bà Hoa ngày càng nhộn nhịp, chật chội nhưng không còn chỗ nào mở rộng vì chung quanh nhà dân san sát, máy dệt chạy suốt ngày

CHƯƠNG TRÌNH PHÁT TRIỂN QUẬN 8

1/.KHÁT VỌNG THANH NIÊN

Tướng Nguyễn Cao Kỳ với tôi không lạ gì nhau, báo Tin Sáng đã “ chiếu cố ” ông không ít. Nhưng giữa chúng tôi cũng có chút “ nghĩa cũ ”. Năm 1965 tướng Thiệu làm chủ tịch Ủy Ban Lãnh Đạo Quốc Gia, tướng Kỳ làm chủ tịch Ủy Ban Hành Pháp Trung Ương, tức Thủ tướng. Lúc đó tuổi Kỳ đâu khoảng trên dưới bốn mươi. Trong một lần cao hứng, để lấy lòng thanh niên, ông tuyên bố ai trên tuổi thanh niên đều coi như… hết xài. Đây là một thời kỳ hết sức xáo trộn ở miền Nam, hết chỉnh lý đến đảo chánh, và quân đội làm vua. Tuyên bố của tướng Kỳ được báo chí làm rùm beng. Lợi dụng cao hứng và “ cao trào ” nầy, một số anh em thanh niên, với anh Võ Long Triều làm trung gian, đã xin tướng Kỳ giao cho một quận ở ven đô để làm thí điểm phát triển kinh tế. “ Chương Trình Phát Triển Quận 8 ” ra đời từ đó. Chức “ Quản Lý Chương Trình ”, do anh em đặt ra, được giao cho bác sĩ Hồ Văn Minh sau nầy là Đệ nhất phó chủ tịch Hạ Nghị Viện. Tôi làm quận trưởng hành chánh. Phó quận trưởng và các công chức cũ vẫn được giữ nguyên, nhưng chúng tôi “ áp đặt ” thêm một chức phụ tá quận trưởng, chỉ duy nhất có ở quận 8, và chức nầy được giao cho anh Mai Như Mạnh, xuất thân Phó đốc sự trường Quốc Gia Hành Chánh.

Đường Catinat đầu thế kỷ 20

Bài biên khảo này có mục đích trình bày cảnh quan, kiến trúc, sinh hoạt thương mại trên con đường Catinat trong bối cảnh đời sống chính trị, văn hóa của thành phố Saigon vào đầu thế kỷ 20. Phân tích các nét văn hóa, kinh tế đặc thù của một con đường trong một địa phương cho ta một cái nhìn vi mô, liên quan đến các cá thể địa phương, ít nhiều không được biết đến trong bối cảnh tổng quan của một nước. Tuy vậy, mặc dầu chỉ là một “tiểu tự sự” (petit recit) nhưng nó sẽ cho ta thấy sự đâm chất của môi trường văn hóa qua đấy con người hay quá trình lịch sử ít nhiều bị ảnh hưởng.

Đường Đồng Khởi thời Pháp thuộc được gọi là rue Catinat (1), tức đường Tự Do trong thời Việt Nam Cộng Hòa và sau 1975 là đường Đồng Khởi. Con đường này là con đường xưa nhất và nổi tiếng nhất Saigon. Đây là một trong những con đường được thiết lập đầu tiên khi Pháp qui hoạch lại thành phố sau khi chiếm được và phá thành Saigon. Còn được gọi là “Rue no. 16” lúc ban đầu cho đến khi là con đường được tráng nhựa đầu tiên, đường Catinat nhanh chóng trở thành trung tâm sinh hoạt thương mại của thành phố.

Đại lộ Charner cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20

Mỗi thành phố đều thường có một đại lộ xuyên trục dẫn đến trung tâm hay nằm trong trung tâm thành phố, nơi có nhiều cơ sở, công trình văn hóa, kinh tế, chính trị quan trọng làm tâm điểm tượng trưng đặc thù cho thành phố. Nếu Paris có Champ-Élysée thì Saigon có Đại lộ Nguyễn Huệ. Đại lộ Nguyễn Huệ được thành lập từ hơn 125 năm nay từ ngày con kinh chạy từ bến Bạch Đằng chảy lên gần của thành Saigon (gọi là thành Qui hay thành Bát quái xưa kia thời vua Gia Long) đã được lấp đi để trở thành một đại lộ hoành tráng.

Năm 1887, kinh chợ Vải, từ sông Saigon chạy lên khu vực đường Lê Lợi hiện nay, được lấp trở thành một đại lộ lớn mà người Pháp gọi là Boulevard Charner, gồm con kinh lấp và hai con đường dọc hai bờ kinh, đuờng Charner bên trái kinh và đường Rigault de Grenouilly bên phải kinh. Đại lộ Charner (Nguyễn Huệ ngày nay) trở thành đường rộng nhất Saigon, nơi diễn ra các lễ hội lớn, các cửa hàng và trụ sở các công ty, và các di tích văn hóa lịch sử không kém đường Catinat (Đồng Khởi ngày nay).