
Trong 7 thế kỷ, đế chế Ottoman bành trướng từ cái nôi Thổ Nhĩ Kỳ sang đến Âu châu, trung Á, bắc Phi, đông Phi và bán đảo Ả Rập, trở thành một đế quốc cường thịnh và huy hoàng bậc nhất trong lịch sử. (Chú thích thừa thãi: ngày nay tập đoàn café Trung Nguyên vẫn còn phải biết ơn họ, cà phê đến Âu là qua ngả Budapest (Hungary) dưới sự thống trị của nhà Othman, sau đó nhỏ giọt đắng giọt sầu sang Pháp v.v. và dần dà mới đến Việt Nam để mà xoa dịu tâm trạng của những kẻ buồn không biết vì sao). Hùng mạnh như thế, trong đế quốc đa dân tộc, đa tôn giáo, đa văn hóa này, gọn lỏn một dân tộc từng hiện diện trước Công nguyên nhưng hiện nay bơ vơ là dân tộc Kurd.
Trang phục Kurd, 1873. Bên phải là người Kurd vùng Aljazeera
(Mesopotamia). Giữa, một người Kurd thị trấn Mardin (biên giới Syria). Trái, là
một người chăn cừu vùng Diyarbekir(đông nam Turkey). Ảnh: Pascal Sebah
Hiện có khoảng trên 40 triệu
người Kurd sinh sống trên một diện tích tương đương/lớn hơn Việt Nam
(350.000-500.000 km2). Sau khi đế quốc Ottoman tan rã (sau đệ nhất Thế chiến),
Kurd là một dân tộc không có quốc gia mà phân tán trên các nước trong vùng là
Turkey, Iran, Syria và Iraq. Thỏa ước gọi là Sykes-Picot giữa Anh và Pháp khi
chia nhau thuộc địa cũ của đế quốc Ottoman đã quên mất họ. Người đã quên rồi
nhưng ta còn nhớ, năm 1925 người Kurd ở Iraq làm loạn và Anh quốc dùng máy bay
ném hơi độc Yperite (tức là vũ khí hóa học) để dẹp họ, vào cùng thời điểm người
Pháp ném bom Maroc hay Damascus (và làng Cổ Am, Hải Dương vài năm sau, 1930).
(Lại chú thích thừa thãi: thỏa ước này địnhh chia cho chế độ Nga hoàng khu vực
thành phố Istanbul để cho Nga có đường từ Hắc Hải thông ra biển địa Trung. Việc
“ông Nga hoàng ở nước Nga, vì sao ông đến vườn hoa Nhĩ Kỳ” này không thành vì xảy
ra Cách mạng tháng 10, nếu không ngày nay nước Nga đã có đội bóng đá
Galatasaray và thêm một Nobel văn học là Orhan Pamuk).






