“Máu V2 có
thể chảy nhưng đường V2 không thể tắc”
(Biển tuyên
truyền trên đường mòn Hồ Chí Minh trong thời kỳ chiến tranh)
“Lúc ấy họ là những
người lính chỉ đáng giá ba xu”
(Những cô gái bị lãng quên của Đường
mòn Hồ Chí Minh, 2003)
Dẫn nhập
Dù “chiến tranh
Việt Nam” đã chính thức kết thúc vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 với sự sụp đổ của
chính quyền Sài Gòn cách đây 35 năm, nhưng sự xung đột tại Việt Nam vẫn còn là
đề tài cho rất nhiều câu hỏi đang được nghiên cứu. Như mọi người đều biết, từ
năm 1954 đến 1975, ngoài việc bị lôi cuốn trong khuôn khổ Chiến tranh lạnh
với một tầm vóc quốc tế quan trọng, sự xung đột này được thể hiện dưới
hình thức một cuộc chiến huynh đệ tương tàn giữa hai Nhà nước đối lập nhau về mặt
ý thức hệ và ngăn cách nhau bằng một đường biên giới. Ai cũng biết rõ những
khía cạnh chính trị và quân sự của cuộc chiến, nhưng còn những vùng tối khác cần
phải được nghiên cứu thêm, đặc biệt là ảnh hưởng của nó với các lực lượng dân
công, bản chất của những đoàn quân được tuyển mộ, vai trò của phụ nữ, hàng loạt
vấn đề xoay quanh “văn hóa chiến tranh” và những đoàn thể bị mắc trong gọng kềm
của cuộc chiến đó.